4 Design Days: Konieczne jest ponowne dążenie do miasta zrównoważonego



AL / PropertyDesign.pl - 23-01-2020 09:00


"Miasto szczęśliwe" przyciąga kolejnych wartościowych mieszkańców, co przyczynia się także do jego wzrostu gospodarczego. Zieleń jest także metodą na przekształcanie i rewitalizację terenów miejskich - twierdzi Krzysztof Zalewski, architekt i założyciel Zalewski Architecture Group, prelegent 4 Design Days 2020 (www.4dd.pl).

Jakie duże znaczenie odgrywa zieleń w przestrzeni polskich miast? Na ile samorządy doceniają rolę zielonych terenów?

Krzysztof Zalewski: Zieleń ma zasadnicze znaczenie, a urzędnicy dopiero zaczynają zauważać zagadnienie terenów zielonych - i to głównie za sprawą działań oddolnych.

Po pierwsze zieleń wpływa korzystnie na warunki klimatyczne w mieście. Tereny zielone mają istotnie znaczenie dla obniżenia temperatury oraz zwiększenia wilgotności powietrza w mieście. Są to czynniki bardzo pożądane, przeciwdziałające kumulacji nadmiaru energii cieplnej, będącej rezultatem nagrzewania się absorberów energii - powierzchni o dużej pojemności cieplnej - takich jak beton czy asfalt - czyli materiałów, z których zbudowane jest miasto. Zważywszy na fakt, że zieleń posiada niski współczynnik albedo - czyli odbicia światła - akumuluje energię, a dzięki transpiracji - czyli parowaniu, przyczynia się do obniżenia temperatury otoczenia, nawet o kilka stopni Celsjusza. Przy wzrastających letnich temperaturach jest to zbawienne.

Do terenów biologicznie czynnych zalicza się także zbiorniki wodne, które oddziałują podobnie - kumulują nadmiar energii w dzień, a oddają w nocy, co niweluje częściowo dobowe wahania temperatury. Warto tu także wspomnieć o działaniu retencyjnym. Po wtóre - zieleń zatrzymuje wodę opadową - co w naszym klimacie o dużych niedoborach wody jest korzystne, a także stanowi odciążenie systemu miejskiej kanalizacji deszczowej. Należy walczyć o każdy skrawek zieleni, czy szerzej - powierzchni biologicznie czynnej - który może stanowić tak zwaną "małą retencję". Mogą to być rozwiązania tak prozaiczne, jak zagłębienie w trawniku, w którym po deszczu tworzy się większa "kałuża", czy stosowanie naturalnych nawierzchni ścieżek parkowych, zamiast powszechnej kostki betonowej - rozwiązania stosowane powszechnie na świecie np.: w Berlinie i to często obowiązkowo.

Na jakie działania powinny postawić obecnie samorządy?

Krzysztof Zalewski: Przede wszystkim samorządy powinny przeciwdziałać rozlewaniu się miasta, w szczególności terenów komercyjnych, na tereny podmiejskie - z reguły zielone. Kuriozalnym przykładem krótkowzrocznych, nastawionych na zysk działań, było przeznaczenie terenu parku przy ul. Raciborskiej w Rybniku na cele usługowe, co w konsekwencji doprowadziło do sprzedaży działki i w 2015 roku wycięcia parku - 170 drzew - pod działania inwestycyjne. Przykłady te można niestety mnożyć. Nadal potrzebna jest więc zmiana w myśleniu - z opłacalnego - wyliczanego na kalkulatorze - na racjonalne - redukujące koszty i te w pieniądzu i społeczne.

Mieszkańcy często podkreślają potrzebę zwiększenia terenów rekreacyjnych. Czy rzeczywiście takie obszary wpływają na komfort mieszkańców?

Krzysztof Zalewski: Parafrazując Charlesa Montgomerego trzeba stwierdzić, że celem istnienia miasta jest zapewnienie szczęścia jego mieszkańcom. Nie wymaga dowodu, że jest ono wynikiem dobrego samopoczucia wynikającego ze zdrowia fizycznego i psychicznego, realizacji potrzeb duchowych i emocjonalnych. Tereny rekreacyjne mają kluczowe znaczenie dla realizacji tych celów. Poza wspominanym klimatem i cieniem w upalne dni, zieleń dostarcza przeżyć emocjonalnych, choćby poprzez tworzenie wizualnego kontekstu - przysłowiowego "widoku z okna". Istotną rolą jest też tworzenie "miejsc znaczących" dla mieszkańców - tereny rekreacyjne stanowią tło sprzyjające kontaktom, budowaniu więzi społecznych, rozwijaniu hobby - słowem łączących ludzi.

W kontekście zarządzania miastem, warto wspomnieć, że wartości te są jednocześnie katalizatorami ekonomii miejskiej. "Miasto szczęśliwe" przyciąga kolejnych wartościowych mieszkańców, co przyczynia się także do jego wzrostu gospodarczego. Zieleń jest także metodą na przekształcanie i rewitalizację terenów miejskich. Pozytywnym przykładem, szanującym przy okazji historię i dziedzictwo miejsca, jest przecież słynny "park na torach" - czyli High Line - skwer na nieczynnej, przeznaczonej pierwotnie do rozbiórki estakadzie metra, który w znacznym stopniu przełożył się na aktywizację gospodarczą, turystyczną i gentryfikację przemysłowej części Manhattanu. Podobne działania podjęto w Seulu, przekształcając 6 km odcinek autostrady w centrum miasta na park.

Czy powinniśmy wrócić do idei miasta ogrodu?

Krzysztof Zalewski: I tak, i nie. Tak, jeżeli chodzi o wzrost udziału zieleni w mieście. Nie, jeżeli odnieść się dosłownie do historycznej koncepcji Howarda postulującej miasto satelickie, z luźną zabudową. Miasto to było reakcją na przeludnienie i degradację miasta w końcu XIX w. w wyniku dążenia do intensyfikacji i zabudowy, lokalizacji przemysłu w centrach i ograniczaniu przestrzeni publicznej - co przy braku odpowiedniej infrastruktury uczyniło z miast miejsca niezdatne do życia. "Miasto ogród" doprowadziło z kolei do kolejnego kryzysu - rozlewania się miast - co jest przyczyną kryzysu miast, a pośrednio jedną z przyczyn kryzysu klimatycznego.

Zatem, czy należy pójść w kierunku zrównoważonego rozwoju?

Krzysztof Zalewski: Tak, konieczne jest ponowne dążenie do miasta "zrównoważonego" pod względem ekologicznym, ekonomicznym i społecznym - miasta, które Lynch postrzega jako "żywotne, intensywne i różnorodne". Jest to miejsce o złożonym i zróżnicowanym użytkowaniu, łączącym na ograniczonym, obszarze zróżnicowane funkcje (i analogicznie ukształtowanych budynkach, stanowiących ciągłość z przestrzenią zewnętrzną), pozwalające tym samym na redukcję infrastruktury technicznej i komunikacji, a wzrost udziału terenów dostępnych mieszkańcom - pieszych, rekreacyjnych, zielonych.

Krzysztof Zalewski, architekt i założyciel Zalewski Architecture Group weźmie udział w roli prelegenta "#architecturechallenge. Tereny zielone. Koniec betonowej dżungli? Miasta chcą dać priorytet zieleni! Jak zmieniają się tereny zielone w miastach i czy jest ich wystarczająco dużo? Parki, skwery, zieleń na osiedlach – polityka miast, opinie deweloperów" podczas 4 Design Days 2020.

V edycja 4 Design Days odbędzie się w dniach 6-9 lutego 2020 r. w Międzynarodowym Centrum Kongresowym i Spodku w Katowicach. To największe w tej części Europy święto architektury, designu i nieruchomości. Nowa edycja 4 Design Days to nowe, aktualne tematy, jeszcze większy rozmach, liczba prelegentów, uczestników i wystawców, konkursy dla młodych projektantów i architektów, ciekawe atrakcje dla zwiedzających oraz liczne wydarzenia towarzyszące.